Na jaren van afwezigheid heeft d’r Maatbül weer zijn plek in Heerlen ingenomen. Hoe kwam dit standbeeld tot stand?
De Bongerd en omliggende straten zijn decennia lang het decor van de Heerlense weekmarkt.
De inwoners van Heerlen kwamen rond 1988 op het idee om de marktkooplui een eerbetoon te geven, omdat zij in weer en wind hun goederen moesten verkopen. De Heerlense kunstenaars werden opgeroepen om een ontwerpen in te dienen. Het idee van Sjef Drummen kwam als winnaar uit de bus.
In februari 1988 werd d’r Maatbül, een groenteman met een bloemkool in zijn hand, geplaatst op de Bongerd. Sjef maakte ook zelf een gedicht dat op de sokkel is geplaatst. Ger Prickaerts, Heerlense dichter en zanger van het Heerlense dialect, heeft weer een ode aan Sjef Drummen geschreven die onderstaand is geplaatst.
Markten zijn van alle tijden. Meestal begonnen met veehandel daarna groenten en fruit en later aangevuld met goederen van alle soorten. De markt werd ook een familiegebeuren, in het begin gekoppeld aan de naamdag van een heilige en later uitgegroeid naar een vaste dag in de week, de weekmarkt is geboren.
Op 12 juli 1844 werd besloten dat de wekelijkse graan- en groentemarkt op dinsdag iedere week wordt gehouden. Op dinsdag 7 januari 1845, voormiddag, was de eerste weekmarkt een feit. Aangezien de weekmarkt steeds meer in trek kwam, besloot de gemeenteraad om de markt ook op zaterdag te houden. Op de eerste zaterdag van de maand juni in 1865 werd de zaterdagmarkt ingevoerd.
In 1905 heeft de gemeenteraad aangedrongen om “marktgeld” te innen. Vele discussies verder werd in 1926 marktgelden geïnd.
Voor Heerlen centrum waren de marktdagen niet meer uit het stadsbeeld weg te denken. Men had het idee om een overdekte markthal te bouwen. Door gebrek aan middelen ging dit niet door.
Ook uitbreiding met vrije jaarmarkten was een feit.
Veel meer over de markt in Heerlen en zijn geschiedenis is te lezen in het boekje “Markt in Heerlen”, uitgegeven in 1985, van Ger Tummers. Dit boekje is te verkrijgen bij de boekhandel Van der Velden van Dam op de Promenade.
Heemkundevereniging Heerlen Stad.
info@heemkundeverenigingheerlenstad.nl
Het gedicht van de maker van het beeld Sjef Drummen.
Der Maatbuul (De Marktkoopman)
Materiaal: Brons
Kunstenaar: Sjef Drummen, Heerlen 1921-1996
In weer en wink ohne mie mokkel.
sjtoan ich hei i bróns op dizze zokkel.
Mót greunte verkope oet d’r gaat.
van s’mörges vréug bis s´oaves laat.
Wat ich verkoop is hieël gezónk.
doa weeëste nit va koeëgelrónk.
Want greunte mak nit diek.
mé hilt dich kwiek.
Vitamine, iezer en och koeëlhydrate
zitte i sjlaat, koeël en in tomate.
Óch eëpel zint verschrikkelik lekker.
die it me veer, vief moal de weëk, of dekker.
Me mak ze gekok, als friete of puree.
óch in sjieve gesjneie, mit unne gebroane.
in gouw bótter gebakke, mit zoere knien.
of gebroane haan, doabei nog ertjes.
muurkes en werme kómpot.
Jui,juj,juj, ich zaan ´t dich: ´t is ee genot.
Dat kin me allenui gelle op dizze maat
óch blomme, sjtoffe en gesjier vuur in d´r gaat.
Breedloof, blómkuël, eppel en banane.
appelsiene, citroeëne, viege en agave.
Óch hieringe, sjelvusj, paling, forelle en karpette.
mieë wie twintig soate kieës, teldere en versjette.
Sjliepse, óngerbreuk, helpe, sjloebe en óch sjoon.
van dit alles bin ich, d´r Maatbül ut symbool.
Sjef Drummen. 5 februari 1988
Het volgende loflied, geschreven door Ger Prickaerts.
D’r Maatbül
Kiek d’r maatbül doa sjoa
och wat sjteet heë doa sjoeën
sjteet neet zoeë mar te sjtoa
mè gans oet ierbetoeën
as dank van alle lüj
an de maatlüj va vreuger en hüj
i weer en wink zint ze doa
kiek d’r maatbül doa sjtoa.
An maatlüj kans-te merke
hant leefde vuur hön vak
ze zint zoeng iezersjerke
óch as ’t vruus dat ’t krak
vuur angere einde verhoal
mè maatlüj haote poal.
Doe kans ’t neet verzinne
of doe vings ’t óp d’r maat
dr’um kump doa jieëkerinne
vuur kuël sjepeng en sjpinaat
óch kieës vuur de bótteram
en blómme vuur de mam.
’T bild van d’r Sjef Drummen
dat truf genau d’r maat
doe huësj die keëke sjtumme
en preufs deë frisje krop sjlaat
’t gieëf ’t richtig weer
dat is toch gans d’r sfeer.
